Böbrekler, vücudun sıvı dengesini sağlayan ve kandaki atıkları filtreleyerek vücuttan uzaklaştıran hayati organlardır. Böbrekler işlevlerinin büyük bölümünü kaybettiğinde ise vücutta zararlı atıklar birikir, kan basıncı yükselir ve zamanla son dönem böbrek yetmezliği gelişir. Bu durumda böbrek nakli, yaşam kalitesini ve yaşam süresini belirgin ölçüde artıran en etkili tedavi yöntemlerinden biridir.

Yaşam Hastaneler Grubu Antalya Hastanesi Nefroloji Bölümü Uzmanları böbrek nakli süreci ve nakil sonrası yaşamla ilgili merak edilenleri anlattı.

İçindekiler

• Çalışmayan Böbrekler Alınmıyor
• Nakil Sonrası İlaç Kullanımına Dikkat
• Nakil Sonrasında Önemsenmesi Gereken Şikâyetler
• Dengeli Beslenme ve Düzenli Egzersiz
• Nakil Sonrası Reddetme Riski Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Çalışmayan Böbrekler Alınmıyor

Son dönem böbrek yetmezliği, böbreklerin işlevlerinin %90’dan fazlasını kaybettiği ve bu durumun en az üç ay sürdüğü klinik tabloyu ifade eder. Glomerüler Filtrasyon Hızı’nın (GFR) 15 ml/dk’nın altına düşmesi bu aşamanın temel tanımlayıcı kriteridir.

Bu durumda canlı vericiden veya kadavradan böbrek nakli yapılabilir.
Nakil ameliyatı sırasında hastanın kendi böbrekleri genellikle yerinde bırakılır. Yeni böbrek ise kasık bölgesinin hemen üzerine, sağ veya sol tarafa yerleştirilir. Bu nedenle böbrek nakli yapılan hastalarda çoğu zaman çalışmayan iki böbreğin yanında nakledilmiş üçüncü bir böbrek bulunur.

Nakil Sonrası İlaç Kullanımına Dikkat

Böbrek nakli sonrasında hastanede kalış süresi genellikle 1–2 haftadır. Ameliyattan yaklaşık üç ay sonra hasta sosyal ve iş hayatına dönebilir.

Nakil sonrası en kritik konulardan biri, bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçların düzenli kullanımını gerektiren süreçtir. Bu ilaçlar, yeni böbreğin vücut tarafından reddedilmesini engeller.

Bu nedenle:

• İlaçlar doktorun belirttiği saatlerde ve belirlenen dozda kullanılmalıdır.
• Doktor bilgisi olmadan ilaç bırakılmamalı, doz değiştirilmemelidir.
• Reçetesiz ilaçlar dahil olmak üzere hiçbir ilaç doktor onayı olmadan kullanılmamalıdır.

Nakil Sonrasında Bu Şikâyetleri Önemseyin

Nakil sonrası düzenli poliklinik kontrolleri, böbreğin çalışmasını değerlendirmek açısından büyük önem taşır. İlk yıl kontroller daha sık yapılırken sonraki dönemde aralıklar uzar.

Ancak aşağıdaki belirtiler ortaya çıkarsa beklemeden nefroloji uzmanına başvurulmalıdır:

• Yüksek ateş
• Nefes darlığı, öksürük, balgam
• Bulantı, kusma, ishal
• İdrar yaparken yanma ve sızlama
• İdrar miktarında azalma
• Bacaklarda şişlik (ödem)
• Ani kilo artışı
• İdrarda kan görülmesi

Bu şikâyetler enfeksiyon, ilaç yan etkisi veya nakledilen böbrekte işlevsel değişikliklere işaret edebilir.

Dengeli Beslenme ve Spor ile Sağlıklı Bir Yaşama Adım Atın

Böbrek nakli sonrası hastaların iştahı artabilir. Bunun temel nedenleri:

• Sağlığın geri kazanılması
• Kortizon gibi ilaçların su-tuz tutucu ve iştah artırıcı etkileri

Bu nedenle:

• Yemekler az tuzlu olmalı
• Öğünler dengeli şekilde planlanmalı
• Kalori kontrolü yapılmalı
• Gerektiğinde diyetisyen desteği alınmalıdır

Egzersiz, nakil sonrası yaşamın önemli bir parçasıdır. İlk aylarda yürüyüş, en ideal egzersiz türüdür. Haftada en az 3 gün 30–40 dakikalık tempolu yürüyüş önerilir. Üç ay sonrasında uygun görülürse yüzme, bisiklet ve tenis gibi düşük riskli sporlar yapılabilir.

Futbol, basketbol, voleybol gibi darbe riski yüksek sporlar ile ağırlık antrenmanlarından uzak durulması önerilir.

Nakil Sonrası Böbreğin Reddetmesi Sizi Korkutmasın

Böbrek naklinde en çok endişe yaratan konulardan biri organ reddidir. Ancak günümüzde uygulanan modern ilaçlar ve tedavi protokolleri sayesinde ret atakları çok daha nadir görülmektedir. Ret geliştiğinde zamanında müdahale ile başarı oranları yüksektir.

Gerekirse ikinci veya üçüncü kez böbrek nakli yapılabilmektedir.
Bu nedenle son dönem böbrek yetmezliği, günümüzde çok daha yönetilebilir bir hastalık haline gelmiştir.