Pek çok kişi HIV’in sadece belirli risk gruplarında görüldüğünü düşünse de küresel veriler bunun tam tersini söylüyor. Birleşmiş Milletler AIDS Programı (UNAIDS), sadece 2023 yılında 1.3 milyon yeni HIV vakası tespit edildiğini, bunların büyük bölümünün “kendini düşük riskli gören kişiler” olduğunu bildiriyor. Yani hastalık, fark edilmediğinde toplumun her kesimini etkileyebiliyor.

Yaşam Hastaneleri Enfeksiyon Hastalıkları uzmanları, 1 Aralık Dünya AIDS Günü kapsamında HIV/AIDS hakkında doğru bilinen yanlışları ve korunma yollarını anlatıyor.

HIV Dünyayı Dolaşıyor: Bulaş Yollarını Bilmek Hayat Kurtarır

HIV; kan, cinsel temas ve anneden bebeğe geçiş yoluyla bulaşır.
En yaygın bulaşma şekilleri:
• Korunmasız cinsel temas
• Kan yoluyla temas
• Doğum sırasında veya anne sütüyle bulaş
• Ortak enjektör veya kesici-delici alet kullanımı

Özellikle gebelik döneminde erken tanı kritik önemdedir. HIV pozitif gebelere verilen koruyucu ilaç tedavisi, bebeğe bulaşmayı yüzde 98’in üzerinde önleyebilmektedir.

HIV şüphesi olan bir temas gerçekleştiyse (korunmasız cinsel temas, kan sıçraması, iğne batması vb.) 72 saat içinde enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurmak gerekir. Bu süreyi aşmamak, koruyucu tedavinin etkisi açısından kritik önemdedir.

Kuaför, Berber, Manikür–Pedikürde Bulaş Riski: Göz Ardı Edilmemeli

Tıbbi malzemeler yüksek ısı veya kimyasal işlemlerle steril edilir ancak berber, kuaför ve güzellik merkezlerinde kullanılan aletler her zaman aynı standartlara uygun olmayabilir.

Risk oluşturan aletler:
• Usturalar
• Manikür–pedikür pensleri
• Ciltte kesik oluşturan tüm işlemler

Bu nedenle tek kullanımlık ürünlerin tercih edilmesi veya sterilizasyonun doğru yapıldığından emin olunması gerekir. Bu sadece HIV için değil; Hepatit B, Hepatit C ve diğer kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlar için de önemlidir.

En Yaygın İki Bulaşma: Cinsel Temas ve Ortak Enjektör

HIV’in dünyada en hızlı yayıldığı iki yol:

1. Korunmasız cinsel ilişki
2. Ortak enjektör kullanımı

Prezervatif bulaş riskini önemli ölçüde azaltır fakat tamamen ortadan kaldırmaz. Çünkü ciltteki mikroskobik çatlaklardan bile virüs geçişi olabilir.

Damar içi madde kullanan kişilerde ortak enjektör kullanımı HIV açısından en yüksek riskli davranışlardan biridir.

Sağlık çalışanlarının ise tüm vücut sıvılarını potansiyel olarak enfekte kabul edip her işlemde eldiven ve koruyucu ekipman kullanması gerekir.

HIV Tokalaşmakla, Öpüşmekle, Aynı Eşyayı Kullanmakla Bulaşmaz

HIV hakkında en büyük yanlış inanışlardan biri, günlük yaşamda kolayca bulaştığıdır.
Bulaşmaz:
• Tokalaşmakla
• Sarılmakla
• Aynı ofiste çalışmakla
• Aynı tabak-bardağı kullanmakla
• Sivrisinek ve böcek ısırıklarıyla
• Havadan, solunum yoluyla

Virüs vücut dışında çok kısa süre yaşayabildiği için, gündelik temaslarda bulaş olasılığı yoktur.

HIV’in Sessiz Dönemi: Yıllarca Belirti Vermeyebilir

HIV enfeksiyonu çoğu zaman gribe benzer kısa bir belirti dönemiyle başlar. Ardından “sessiz dönem” olarak bilinen ve 10 yıla kadar sürebilen bir dönem vardır. Bu süreçte kişi kendini tamamen sağlıklı hissedebilir ancak virüs bağışıklık sistemini yavaş yavaş zayıflatır.

Bağışıklık sistemi düşmeye başladığında:
• Tekrarlayan mantar enfeksiyonları
• Uzun süren ishal
• Kilo kaybı
• Gece terlemeleri
• Sık enfeksiyon geçirme

gibi bulgular ortaya çıkabilir.

Şüphelendiğiniz An Test Yaptırın: Erken Tanı Hayat Kurtarır

Tanıda en sık kullanılan test ELISA’dır. Test pozitif çıkarsa doğrulama testi (Western Blot) uygulanır. Virüsün kandaki miktarını ölçen viral yük testleri ise hem tanıda hem de tedavi takibinde kritik önemdedir.

Yaşam Hastaneleri Laboratuvarları, HIV tanısında uluslararası standartlarda testler uygulamaktadır.

HIV Tedavisi Var Ama Aşısı Hâlâ Yok

Mevcut tedaviyle HIV tamamen ortadan kaldırılamasa da, üçlü ilaç tedavisi virüsün çoğalmasını baskılar ve kişiye sağlıklı bireylerle eşdeğer bir yaşam kalitesi sunabilir. Düzenli ilaç kullanımıyla viral yük sıfıra yakın düzeye iner, bulaştırıcılık da neredeyse tamamen ortadan kalkar.

Ancak tedavinin ömür boyu sürmesi gerekir.
Aşı çalışmaları sürmektedir ancak henüz kullanıma hazır bir HIV aşısı yoktur.

Dünyadan İlginç Bilgiler

• Dünya genelinde HIV ile yaşayan kişi sayısı 2023 itibarıyla 39 milyon olarak tahmin edilmektedir.
• HIV ile yaşayanların yaklaşık 8 milyonunun tanı almadığı düşünülmektedir.
• Sahra Altı Afrika, tüm HIV vakalarının %65’ini oluşturmaktadır.
• Düzenli tedavi alan HIV pozitif bireylerin yaşam süresi, HIV negatif bireylerle neredeyse eşittir.

Sıkça Sorulan Sorular

HIV belirtileri ne zaman ortaya çıkar?

Maruziyetten 2–6 hafta sonra grip benzeri belirtiler görülebilir. Sonrasında yıllarca sessiz kalabilir.

HIV testini ne zaman yaptırmalıyım?

Riskli temas sonrası 3. hafta, 6. hafta ve 3. ayda test önerilir. Erken testlerle virüsün varlığı çok daha önce tespit edilebilir.

HIV tedavisi bulaştırıcılığı azaltır mı?

Düzenli ilaç kullanımıyla viral yük “tespit edilemez” düzeye indiğinde bulaştırıcılık da neredeyse sıfırlanır.

HIV hamilelikte bebeğe geçer mi?

Evet, ancak erken tanı ve tedavi uygulandığında geçiş oranı %98’den fazla azaltılabilir.

HIV yüzeylerden bulaşır mı?

Hayır. Virüs vücut dışında uzun süre yaşayamaz.