Demir Eksikliği Nedir?

Demir Eksikliği Nedir?

Demir Eksikliği Nedir?

Demir eksikliği hepimizin dilinde olan; bir çok kadının hayatında en az bir kez tanı aldığı bir durumdur. Peki demir nedir? Sadece kansızlık (anemi) mı yapar? Sadece eritrositte (kırmızı kan hücrelerinde) mi bulunur? Vücudumuzda demir; başlıca hemoglobin, miyoglobin, sitokromlar gibi proteinler yardımıyla çeşitli dokulara dağılmış halde bulunur. Hemoglobin, kan globulini manasına gelip, kana kırmızı rengini veren ve oksijen taşımada görevli alyuvarların yapısında bulunan porfirin türevlerinden bir proteindir. Miyoglobin ise kırmızı kaslarda yoğun olarak bulunan ve kaslarda oksijen tutulumunu sağlayan bir proteindir.

Neden Demirsiz Olmuyor?

Başta, vücudumuzdaki oksijeni taşıyan kırmızı kan hücrelerinde ve hayat kaynağı oksijenin dokulara taşınması için önemlidir.

Vücudumuzda yeteri kadar demir yoksa yorgunluk, halsizlik, bitkinlik gibi şikâyetler başlar, demir azlığı en önemli yorgunluk nedenlerinden biridir.

Demir eksikliği depresyona yakalanmayı da kolaylaştırmaktadır.

Demir eksikliği nedeniyle odaklanmada, öğrenmede ve öğrendiklerinizi anımsamada güçlükler çekilmektedir.

Demir eksikliği çocuklarda beynin gelişimini yavaşlatmaktadır. Bu çocukların oturmaları, yürümeleri, bedensel olarak büyümeleri de gecikir ve okul başarıları da etkilenmektedir.

Demiri azalan 65 yaş üstünde de bellek sorunlarıyla daha sık karşılaşılmaktadır.

Bağışıklık sistemi de demir rezervimizden ciddi ölçüde etkileniyor. Demir rezervi düştükçe bağışıklık sistemi yavaşlamaktadır.

Demir eksikliği olması durumunda; grip, nezle, farenjit, sinüzit gibi hastalıklar sıklaşmaya başlar.

Kısacası demir rezervinin korunması sağlıklı olabilmek, sağlığı korumak ve sürdürmek için önemlidir.

Demir Eksikliği Nedenleri

1. Vücutta artmış demir ihtiyacı nedeni ile

2. Yetersiz ve dengesiz beslenmeye bağlı olarak

3. Demir kaybına bağlı olarak ortaya çıkar.

Demir İhtiyacının Arttığı Durumlar

a. Gebelik

b. Emzirme dönemi

c. Sık aralıklarla doğum yapmak

d. Büyüme çağında olmak

e .Ergenlik dönemi

Yetersiz ve Dengesiz Beslenmeye Bağlı Olarak

Demir yönünden zengin olan et, karaciğer ve diğer sakatatların tüketilmediği vejetaryen beslenme şeklidir. (Bitkisel gıdalarda yeterli miktarda demir bulunmasına rağmen, bulunan form vücutta zayıf şekilde değerlendirilebilir. Hayvansal kas yapısındaki miyoglobin ise çok kolay emilebilir demir içerir.).

Demir Kaybına Bağlı Olarak

a. Adet kanamalarının şiddetli olması

b. Mide ülseri, hemoroid, kaza gibi nedenlerle aşırı kan kayıplarının ortaya çıkması

c. Aşırı egzersiz yapılması nedeniyle idrar ve terle demir gibi mineral ve diğer eser elementlerin kaybında artış olmasıdır.

Bu sebeplere ilave olarak:

a. Mide asit salgısının yetersiz olması

b. Mide ya da onikiparmak bağırsağında ülserler olması

c. Mide ya da ince bağırsağın bir kısmının operasyonla alınması

d. Vücuda alınan demirin, çölyak gibi hastalıklar nedeniyle bağırsaklar tarafından yeterli düzeyde emiliminin olmaması

f. Çay, kahve, kola gibi kafeinli içeceklerin yemeklerle birlikte tüketildiğinde demir emilimini önemli oranda engellemesi

g. Kalıtsal demir eksikliği

e. Emilimi bozan ilaçların kullanımı

Demir Eksiliğinden Nasıl Şüpheleniriz?

Aşağıda anlatılan durumlardan birini yaşıyorsanız demir eksikliğinden şüphelenmelisiniz.

a. Tırnaklar düzleşip çukurlaşır, kolay kırılır.

b. Saçlar kırılır, matlaşır, dökülür.

c. Dil düzleşir, ağrılı hale gelir.

d. Ağız köşelerinde çatlaklar oluşur.

f. Yorgunluk, halsizlik başlar.

g. Unutkanlık sık görülür.

h. Depresyon ihtimali artar.

ı. Çarpıntı, nefes darlığı sıklaşır.

k. Uyku kalitesi bozulur.

l. Soluk, kuru bir cilt ortaya çıkar.

Peki Sağlıklı Bir Demir Metabolizması İçin Ne Kadar Demir Lazım?

Yetişkin birinin vücudundaki toplam demir miktarı sadece 5 gramdır. Rezervin bu kadara sınırlı olması demir daha da önemli bir hale getiriyor. Günlük demir kazanımın 2-3 mg civarında olması gerekiyor. Yetişkin bir erkeğin günde 1-1.5 mg, kadının ise 2 mg demir ihtiyacı vardır.

Demir Hangi Besinlerde Var?

Demir zengini zannedip övgüler düzdüğümüz bazı besinlerin içindeki demir oranı maalesef oldukça sınırlı. Mesela “en zengin demir kaynağı” diye bildiğimiz sakatatların (karaciğer, dalak) 100 gramında sadece 8-10 mg demir var. Neredeyse tıka basa demir dolu diye düşündüğümüz, adeta “demir hazinesi” kabul ettiğimiz kırmızı etin 100 gramındaysa en fazla 6-8 mg demir bulunuyor. Çünkü bu miktar, bitkisel yiyeceklerin demirden en zengin olanlarında bile hemen yarıya düşüyor. Sakatatlar ve kırmızı et kadar yumurtanın sarısı, balık ve tavuk da demirin en güçlü kaynakları arasındadır.

Anlayacağınız, vejetaryen beslenme alışkanlığı demir eksikliğinden korunma barajını ortadan kaldırıyor, demir noksanlığını neredeyse kader haline getiriyor.

Hayvansal gıdalarda, bitkisel gıdalara oranla demir hem daha fazla hem de bunların içindeki demir (gıdalardaki demire de HEM deniyor) daha kolay emiliyor. Bitkisel besinlerde örneğin bakliyat, yeşil yapraklı yiyecekler, üzüm, pekmez, ceviz, badem, fındık, yer fıstığında demir var ama bitkisel demir hayvansal demir kadar kolay emilemiyor.

Daha Çok Demir Kazanmak İçin Yapılması Gerekenler

Besinlerdeki demiri vücuda daha fazla kazandırmanın yolu, demir zengini bitkisel ve hayvansal besinleri birlikte tüketmekten geçiyor. Mesela bol sebzeli bir menemen, yumurtalı ıspanak, bol kıymalı mercimek çorbası mükemmel karışımlar arasındadır. Etin yanında bol yeşillik yemek de akılcı seçimlerdir.

Salataya bolca limon sıkarsanız mükemmel bir demir eksikliğini önleme öğünü olacaktır. C vitamini bağırsaklardan demirin eğilimini inanılmaz ölçüde hızlandırıyor, dolayısıyla C vitamininden zengin yiyeceklerle demir zengini yiyecekleri beraber yemek bedenin demir kazanımını ikiye, üçe katlayabiliyor.

Demir Eksikliği Nasıl Tanı Alır; Nasıl Tedavi Edilir?

Demir eksikliği tam kan sayımı (hemogram) ile kansızlık rastlanan hastada demir ve demir depolarını gösteren testlerin yapılması ile tanı alır. Sonrasında bunun neden ortaya çıktığı bulunup ortadan kaldırılması planlanır (Adet kanamaları kontrolü, beslenme bozukluğu gibi). Demir tedavisine hekim kontrolünde başlanır. Çünkü demir vücuttan atılmadığı için özellikle pankreas, karaciğer, kalp gibi organlarda ve gözlerde birikerek hasara neden olabilir. Bu nedenle doktor kontrolü dışında demir ilacı kullanmamalıyız.

Uzm. Dr. Hatice KAYIKÇIOĞLU

İç Hastalıkları  (Dahiliye)

Opera Yaşam Hastanesi

 

 

 

 

Pop-up

Hastanemizin çerez politikalarını okumak ve kabul etmek için lütfen tıklayın.